PHÁT TRIỂN CÀ PHÊ BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ: PHÁT TRIỂN CÀ PHÊ BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK

NCS: NGUYỄN VĂN HOÁ

Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp - Mã số: 62.62.0115

Người hướng dẫn: PGS. TS. Mai Văn Xuân

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Ngành cà phê Việt Nam nói chung và tỉnh Đắk Lắk nói riêng đã có những bước phát triển nhanh chóng trong thời gian qua, đóng góp một cách đáng kể vào sự phát triển chung của tỉnh Đắk Lắk, Tây Nguyên và của Việt Nam.

Trong hơn 40 năm qua, phát triển kinh tế trên đất Tây Nguyên nói chung và tỉnh Đắk Lắk nói riêng là một kỳ tích phát triển trên phương diện quy mô và cơ cấu.

Một vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa, trong đó chủ yếu là các cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao như cà phê, cao su, tiêu,… đã tạo ra hình ảnh nổi bật về Tây Nguyên. Cà phê Việt Nam đã trở thành hiện tượng trên thị trường cà phê quốc tế và Tây Nguyên nói chung, Buôn Mê Thuột nói riêng trở thành địa danh trong marketing địa phương được biết đến như một trong những trung tâm sản xuất cà phê lớn bậc nhất của thế giới.

Đắk Lắk có 311 nghìn ha đất đỏ Bazan, khí hậu khá thuận lợi cho phát triển các cây công nghiệp dài ngày có giá trị kinh tế cao, đặc biệt là cà phê. Diện tích trồng cà phê toàn tỉnh đến năm 2011 có trên 200.000 ha các loại, là tỉnh có diện tích cà phê lớn nhất cả nước. Sản lượng cà phê xuất khẩu của tỉnh từ năm 2005 đến năm 2010 đạt bình quân trên 300 ngàn tấn/năm. Riêng vụ thu hoạch 2010-2011 sản lượng cà phê thu hoạch 487.748 tấn. Giá trị xuất khẩu năm 2010 của toàn tỉnh 602 triệu USD, trong đó giá trị xuất khẩu cà phê chiếm trên 85% kim ngạch xuất khẩu của cả tỉnh [19] [20]. Kết quả sản xuất kinh doanh cây cà phê đã đóng góp trên 40% GDP của tỉnh và khoảng 1/4 số dân của tỉnh sống nhờ vào việc sản xuất, kinh doanh cà phê. Theo chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, từ nay đến năm 2015, cây cà phê vẫn giữ một vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội của tỉnh Đắk Lắk [19] [20].

Như vậy, sự phát triển cà phê làm thay đổi bộ mặt cao nguyên nói chung và tỉnh Đắk Lắk nói riêng và tính chất của sự phát triển rất nhanh đó tất yếu dẫn đến các vấn đề về chất lượng phát triển. Nó sự phá vỡ kết cấu phát triển đã tồn tại hàng nghìn năm trên cao nguyên, đã đảo lộn các cân bằng tự nhiên, cân bằng kinh tế và các cân bằng mô hình tổ chức xã hội.

Việc sản xuất cà phê với mật độ tập trung cao, thiếu quy hoạch đã tạo ra các hậu họa trước mắt như sự thay đổi môi trường sinh thái, sự thay đổi cấu trúc kinh tế, sự thay đổi cấu trúc quần cư từ tính dân tộc học thuần túy dựa trên nền tảng tổ chức xã hội dân sự đến tổ chức xã hội pháp lý ban đầu của những người nhập cư… Điều đó đã tạo ra một Tây Nguyên trong đó có tỉnh Đắk Lắk sản xuất cà phê được dẫn dắt bởi thị trường tự phát công phá tài nguyên đã tồn tại hàng nghìn năm để tạo nên một nền nông nghiệp độc canh sản xuất hàng hóa với đồng loạt sản phẩm sơ chế. Việc đó về bản chất đã chứa đựng sự bất ổn, phi tự nhiên, phi nguyên tắc khai thác tự nhiên và đầy phi lý thị trường.

Cụ thể, do diện tích trồng cà phê tăng lên nhanh chóng và thiếu quy hoạch, vấn đề di dân tự do từ các tỉnh phía Bắc vào Tây Nguyên nói chung nhất là vào tỉnh Đắk Lắk đã đặt ra nhiều vấn đề nổi cộm về phát triển cà phê ở tỉnh như ngành cà phê đang đứng trước những thách thức to lớn trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới; Sản lượng cà phê tăng nhanh nhưng chất lượng, hiệu quả kinh tế chưa cao, sức cạnh tranh trên thị trường thế giới còn hạn chế. Sự tăng nhanh diện tích không theo quy hoạch dẫn đến rừng bị tàn phá, đất đai thoái hoá, nguồn nước ngầm có nguy cơ suy giảm; Môi trường sinh thái trong vùng trồng và chế biến cà phê ngày càng bị ô nhiễm, ảnh hưởng xấu đến sinh kế của người dân. Sự bất ổn về sinh kế của dân di cư, đặc biệt là di cư tự do từ các tỉnh phía Bắc vào Đắk Lắk đã và đang gây nên những tác động tiêu cực cả về khía cạnh môi trường và xã hội.

Xuất phát từ đó, để có những định hướng và giải pháp phát triển cà phê ở tỉnh Đắk Lắk đạt hiệu quả cao và bền vững chúng tôi chọn đề tài: “Phát triển cà phê bền vững trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk” làm đề tài luận án tiến sĩ.

2. Mục tiêu nghiên cứu

2.1. Mục tiêu chung

Nghiên cứu thực trạng pháp phát triển cà phê bền vững (PTCPBV) Và đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm PTCPBV trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

2.2. Mục tiêu cụ thể

(1) Góp phần hệ thống hoá và làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn về PTCPBV;

(2) Đánh giá thực trạng phát triển cà phê bền vững ở tỉnh Đắk Lắk trên các khía cạnh: Kinh tế, xã hội và môi trường; Phân tích các yếu tố chủ yếu tác động đến PTCPBV ở tỉnh Đắk Lắk;

(3) Đề xuất một số giải pháp chủ yếu bảo đảm phát triển cà phê bền vững trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong thời gian tới.

3. Các câu hỏi nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này sẽ tập trung trả lời các câu hỏi sau:

- Các quan điểm về lý luận và thực tiễn PTCPBV đang xảy ra theo những khuynh hướng nào?

- Thực trạng phát triển cà phê theo quan điểm phát triển bền vững ở tỉnh Đắk Lắk như thế nào?

- Những yếu tố nào ảnh hưởng chủ yếu đến phát triển cà bền vững ở tỉnh Đắk Lắk?

- Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức đối với phát triển cà phê bền vững ở tỉnh Đắk Lắk là gì?

- Để bảo đảm cho việc phát triển ngành cà phê bền vững ở tỉnh Đắk Lắk cần thực hiện những giải pháp nào?

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận, thực tiễn và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển cà phê bền vững ở tỉnh Đắk Lắk. Đối tượng nghiên cứu cụ thể là các vùng, các hộ trồng cà phê, người thu gom, các đại lý và các công ty/doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu cà phê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung nghiên cứu: Luận án tập trung đánh giá PTCPBV ở tỉnh Đắk Lắk;

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến PTCPBV; Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm bảo đảm PTCPBV ở tỉnh Đắk Lắk. Các nội dung phân tích và đánh giá tập trung chủ yếu vào chủ thể là các hộ nông dân trồng cà phê trên đất sử dụng lâu dài và trồng cà phê liên kết, là những tác nhân quan trọng trong ngành hàng cà phê và có vai trò quan trọng đối với phát triển cà phê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

- Thời gian: Các số liệu thứ cấp từ năm 2000 đến năm 2012; Số liệu điều tra tập trung vào năm 2011; Định hướng và giải pháp đảm bảo PTCPBV của tỉnh Đắk Lắk đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030.

5. Những đóng góp mới của luận án

Luận án đã góp phần hệ thống hóa và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về phát triển cà phê bền vững. Luận án đã xác định PTCPBV là quá trình phát triển hướng tới thay đổi về kỹ thuật và công nghệ sản xuất và chế biến cà phê thân thiện với môi trường, thúc đẩy phát triển kinh tế, công bằng xã hội, nhằm đảm bảo thỏa mãn nhu cầu sản phẩm cà phê chất lượng cao của con người cho thế hệ hôm nay và mai sau.

Luận án cũng đã làm rõ các nhân tố tác động đến PTCPBV bao gồm điều kiện tự nhiên, năng lực của các tổ chức sản xuất kinh doanh cà phê, các nhân tố thị trường và tác động của Chính phủ. Các giải pháp PTCPBV cũng được tổng hợp bao gồm các hoạt động nâng cao năng lực của người sản xuất kinh doanh; Nghiên cứu phát triển thị trường, đầu tư và đổi mới công nghệ và kỹ thuật sản xuất kinh doanh cà phê; Sử dụng hợp lý và bảo vệ tài nguyên cho PTCPBV; Xây dựng chính sách hợp lý và hỗ trợ và đầu tư công cho PTCPBV.

Trên cơ sở tiếp cận và hệ thống hóa lý thuyết về PTCPBV, Luận án đã xây dựng khung phân tích PTCPBV ở tỉnh Đắk Lắk. Theo đó, PTCPBV được phân tích ở ba nội dung, đó là i) Kinh tế (tăng trưởng, hiệu quả, ổn định, chất lượng, cạnh tranh); Ii) Xã hội (thu nhập, việc làm, bình đẳng, xoá đói giảm nghèo); Iii) Môi trường (khai thác và bảo vệ môi trường) Và sự kết hợp hài hoà giữa các nội dung đó trong PTCPBV. Từ đó, luận án đã xây dựng các hệ thống chỉ tiêu đánh giá và các phương pháp phân tích PTCPBV ở tỉnh Đắk Lắk.

Luận án đã phân tích những mặt được và tồn tại trong PTCPBV ở tỉnh Đắk Lắk, trong đó nêu rõ phát triển cà phê ở tỉnh Đắk Lắk tăng trưởng qua hàng năm, có hiệu quả và lợi thế cạnh tranh nhưng chưa ổn định. Phát triển cà phê giúp tăng thu nhập, giải quyết việc làm, xoá đói giảm nghèo nhưng chưa bình đẳng. Phát triển cà phê là một trong những nguyên nhân làm suy giảm môi truờng và làm mất cân bằng sinh thái. Luận án đã đi sâu phân tích các nguyên nhân thúc đẩy và làm cản trởPTCPBV ở Đắk Lắk, bao gồm i) Điều kiện tự nhiên; Ii) Chủ thể sản xuất; Iii) Thị trường; Iv) Chính phủ. Luận án cũng đã khẳng định việc PTCPBV là yêu cầu tất yếu khách quan trong hội nhập kinh tế quốc tế; Đồng thời nhấn mạnh quan điểm phát triển sản xuất chạy theo lợi nhuận nhất thời, bất chấp việc phá hủy tài nguyên môi truờng và làm mất cần bằng sinh thái sẽ là nguy cơ của việc phát triển cà phê không bền vững.

Từ nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận án đã xác định các giải pháp và chính sách phù hợp bảo đảm PTCPBV ở tỉnh Đắk Lắk và khẳng định nhóm chủ thể sản xuất là nền tảng quyết định. Bên cạnh đó cần tích cực phát triển thị trường, mở rộng thị trường tiêu dùng nội địa, đầu tư và đổi mới công nghệ và kỹ thuật sản xuất kinh doanh cà phê và sự hỗ trợ từ chính sách và đầu tư công của Chính phủ để bảo đảm PTCPBV.

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÀ PHÊ BỀN VỮNG

1.1. Cơ sở lý luận về phát triển và phát triển bền vững

1.1.1. Khái niệm và lý luận về phát triển cà phê bền vững

1.1.1.1. Phát triển

Hiện nay, có nhiều quan niệm khác nhau về sự phát triển. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Long và cộng sự: “Phát triển được hiểu là một phạm trù triết học dùng để chỉ quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của sự vật. Quá trình đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt, đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ”. Quan điểm này cũng cho rằng, “Sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, là quá trình diễn ra theo đường xoáy ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dường như sự vật ban đầu nhưng ở cấp độ cao hơn” [28] Nhà kinh tế học Dudley Seers (1967) Cho rằng ít nhất phải bổ sung thêm ba đòi hỏi bắt buộc vào khái niệm phát triển, đó là

(i) Giảm đói nghèo và suy dinh dưỡng;

(ii) Giảm bất bình đẳng thu nhập;

(iii) Cải thiện điều kiện việc làm. Còn Gunnar Myrdal, nhà kinh tế được trao giải Nobel về kinh tế năm 1974, lại cho rằng có một số nhóm các “giá trị phát triển” như tăng trưởng kinh tế, tăng mức sống, giảm bất bình đẳng xã hội và kinh tế, độc lập, đoàn kết dân tộc, dân chủ hóa chính trị, những thay đổi tích cực về cấu trúc gia đình, văn hóa của các xã hội nông nghiệp, công nghiệp hóa và bảo vệ môi trường.

--------------------------------------------Luận án tiến sĩ gồm 230Tr gồm những nội dung sau đây:

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 ADB Ngân hàng Phát triển Châu Á (The Asian Development Bank)

2 AFTA Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (ASEAN Free Trade Area)

3 ASEAN Hiệp Hội các nước Đông Nam Á (Association of South East Asian Nations)

4 BQ Bình Quân

5 BVTV Bảo vệ thực vật

6 CKKD Chu kỳ kinh doanh

7 CN-XD Công nghiệp – Xây dựng

8 CP Cà phê

9 CPI Chỉ số giá tiêu dùng

10 DT Diện tích

11 DTCP Diện tích cà phê

12 ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu long

13 ĐVT Đơn vị tính

14 FAO Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên hợp quốc (the Food and Agriculture Organization of the United Nations)

15 GAP Thực hành nông nghiệp tốt (Good Agricultural Practices)

16 GDP Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Production)

17 GO Giá trị sản xuất (Gross Ouput)

18 GOCP Giá trị sản xuất cà phê

19 GOCP/ NK Giá trị sản xuất cà phê bình quân nhân khẩu

20 GONN Giá trị sản xuất nông nghiệp

21 HQ Hiệu quả

22 HTX Hợp tác xã

23 ICO Tổ chức cà phê quốc tế (International Coffee Organization)

24 IMF Quĩ tiền tệ quốc tế (International Monetary Fund)

25 ISO Tổ chức tiêu chuẩn quốc tế (International Standard Organization)

26 KD Kinh doanh

27 KH&ĐT Kế hoạch và đầu tư

28 KHKT Khoa học kỹ thuật

29 KQ Kết quả

30 KTCB Kiến thiết cơ bản

31 KTNN Kỹ thuật Nông nghiệp

32 KT-XH Kinh tế - Xã hội

33 LĐ Lao động

34 LNKT Lợi nhuận kinh tế

35 MI Thu nhập hỗn hợp

36 NLN Nông lâm nghiêp

37 NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

38 NS Năng suất

39 NSBQ Năng suất bình quân

40 NXB Nhà xuất bản

41 PTCPBV Phát triển cà phê bền vững

42 PTNN Phát triển Nông nghiệp

43 PT-NN-NT Phát triển – Nông nghiệp – Nông thôn

44 PTNT Phát triển Nông thôn

45 QH Quy hoạch

46 SL Sản lượng

47 STT Số thứ tự

48 SWOT Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức

49 SX Sản xuất

50 SXKD Sản xuất kinh doanh

51 TC Tổng chi phí

52 TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam

53 TĐPT Tốc độ phát triển

54 TN-MT Tài nguyên – Môi trường

55 VietGAP Tiêu chuẩn về thực hành nông nghiệp tốt của Việt Nam

56 WTO Tổ chức thương mại thế giới (World Trade Organization)

57 XK Xuất khẩu

58 XKCP Xuất khẩu cà phê

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

2. Mục tiêu nghiên cứu

3. Các câu hỏi nghiên cứu

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5. Những đóng góp mới của luận án

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PTCPBV

1.1. Cơ sở lý luận về phát triển và phát triển bền vững

1.1.1. Khái niệm và lý luận về phát triển cà phê bền vững

1.1.2. Đặc điểm ngành hàng cà phê liên quan đến PTCPBV

1.1.3. Nội dung phát triển cà phê bền vững

1.1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển cà phê bền vững

1.2. Cơ sở thực tiễn của phát triển cà phê bền vững

1.2.1. Các tổ chức và chương trình thành công trong quản lý về PTCPBV

1.2.2. Kinh nghiệm thực tiễn về PTCPBV ở một số nước trên thế giới

1.2.3. Khái quát chung tình hình sản SX và XK cà phê trên thế giới và VN

1.2.4. Những bài học kinh nghiệm về PTCPBV ở Việt Nam

CHƯƠNG 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Đắk Lắk

2.1.1. Vị trí địa lý, địa hình và khí hậu

2.1.2. Tài nguyên thiên nhiên

2.1.3. Điều kiện kinh tế-xã hội

2.2. Tổng quan về phát triển cà phê ở tỉnh Đắk Lắk

2.2.1. Lịch sử phát triển cây cà phê của tỉnh Đắk Lắk

2.2.2. Tình hình chung về phát triển sản xuất cà phê ở tỉnh Đắk Lắk

2.3. Tiếp cận nghiên cứu và khung phân tích phát triển cà phê bền vững

2.3.1. Tiếp cận nghiên cứu

2.3.2. Khung phân tích phát triển cà phê bền vững

2.4. Phương pháp nghiên cứu

2.4.1. Chọn điểm nghiên cứu

2.4.2. Phương pháp thu thập thông tin và số liệu

2.4.3. Xử lý số liệu

2.4.4. Phương pháp phân tích

2.4.5. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu phát triển cây cà phê bền vững

CHƯƠNG 3 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PTCPBV Ở TỈNH ĐẮK LẮK

3.1. Thực trạng phát triển cà phê bền vững ở tỉnh Đắk Lắk

3.1.1. Phát triển cà phê bền vững về mặt kinh tế ở tỉnh Đắk Lắk

3.1.2. Phát triển cà phê bền vững về mặt xã hội ở tỉnh Đắk Lắk

3.1.3. Phát triển cà phê bền vững về mặt môi trường ở tỉnh Đắk Lắk

3.2. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến PTCPBV ở tỉnh Đắk Lắk

3.2.1. Điều kiện tự nhiên

3.2.2. Nhóm nhân tố thuộc về chủ thể sản xuất

3.2.3. Nhóm nhân tố về thị trường

3.2.4. Tác động của chính phủ và các cơ quan nhà nước

3.3. Đánh giá chung thực trạng phát triển cà phê bền vững ở tỉnh Đắk Lắk

3.3.1. Những thành công trong quá trình PTCPBV ở tỉnh Đắk Lắk

3.3.2. Những mặt tồn tại trong quá trình PTCPBV ở tỉnh Đắk Lắk

3.3.3. Nguyên nhân của những tồn tại trong quá trình PTCPBV ở tỉnh ĐL

CHƯƠNG 4 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PTCPBV Ở TỈNH ĐẮK LẮK

4.1. Những căn cứ của định hướng và đề xuất giải pháp

4.1.1. Bối cảnh phát triển cà phê

4.1.2. Thị trường tiêu thụ cà phê

4.1.3. Phân tích ma trận SWOT về PTCPBV trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

4.2. Quan niệm và định hướng phát triển cà phê bền vững đến năm 2020 và tầmnhìn đến năm 2030

4.2.1. Quan niệm phát triển cà phê bền vững của Việt Nam

4.2.2. Quan điểm, định hướng phát triển cà phê bền vững của tỉnh Đắk Lắk

4.3. Các giải pháp đẩy mạnh PTCPBV trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

4.3.1. Nâng cao năng lực của người sản xuất – kinh doanh cà phê

4.3.2. Nhóm giải pháp thị trường

4.3.3. Đầu tư, đổi mới công nghệ và kỹ thuật sản xuất – kinh doanh cà phê

4.3.4. Sử dụng hợp lý và bảo vệ tài nguyên cho phát triển cà phê bền vững

4.3.5. Xây dựng chính sách hợp lý và hỗ trợ đầu tư công cho PTCPBV

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1: Sản lượng cà phê sản xuất của một số quốc gia trên thế giới

Bảng 1.2: Sản lượng cà phê xuất khẩu của một số quốc gia trên thế giới và Việt Nam

Bảng 2.1: Một số chỉ tiêu kinh tế-xã hội tỉnh Đắk Lắk

Bảng 2.2: Diện tích, năng suất và sản lượng cà phê tỉnh Đắk Lắk từ 2000 – 2010

Bảng 2.3: Diện tích cà phê Đắk Lắk phân theo độ tuổi

Bảng 3.1: Đóng góp của ngành cà phê trong phát triển kinh tế của tỉnh Đắk Lắk

Bảng 3.2: Kết quả và hiệu quả kinh tế sản xuất cà phê của các hộ ở tỉnh Đắk Lắk.

Bảng 3.3: Biến động lợi nhuận kinh tế trên một tấn cà phê của hộ

Bảng 3.4: Các kịch bản của lợi nhuận kinh tế trên 1 tấn cà phê nhân của tỉnh Đắk Lắk.

Bảng 3.5: Kết quả và hiệu quả đầu tư cho một chu kì sản xuất cà phê tỉnh Đắk Lắkvới các mức lãi suất chiết khấu khác nhau

Bảng 3.6: Lợi thế so sánh của sản xuất và xuất khẩu cà phê của hộ ở Đắk Lắk

Bảng 3.7: Các kịch bản của hệ số chi phí nguồn lực trong nước DRC cà phê tỉnh Đắk Lắk

Bảng 3.8: Biến động hệ số chi phí nguồn lực trong nước DRC cà phê tỉnh Đắk Lắk

Bảng 3.9: Biến động lao động các ngành của tỉnh Đắk Lắk năm 2005  2010

Bảng 3.10: Tình hình giảm nghèo ở tỉnh Đắk Lắk

Bảng 3.11: Tình hình thu nhập và kết cấu thu nhập từ SXCP ở tỉnh ĐL năm 2010

Bảng 3.12: Tình hình vay nợ của hộ sản xuất cà phê ở tỉnh Đắk Lắk

Bảng 3.13: Tình hình di dân tự do trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk (1976-2012)

Bảng 3.14: Biến động diện tích cà phê và suy giảm diện tích rừng tự nhiên của tỉnh ĐL

Bảng 3.15: Diện tích cà phê tỉnh Đắk Lắk phân theo loại phát sinh đất năm 2009

Bảng 3.16: Một số công trình thủy lợi tỉnh Đắk Lắk đến năm 2011

Bảng 3.17: Diện tích cà phê phân theo nguồn nước tưới

Bảng 3.18: Mối quan hệ giữa nguồn nước tưới, tuổi cây và chi phí nước tưới CP

Bảng 3.19: Bảng kết quả hồi qui theo mô hình CD chuyển Ln-Ln

Bảng 3.20: Thu hoạch và sơ chế cà phê của các hộ sản xuất tỉnh Đắk Lắk

Bảng 3.21: Biến động sản lượng sản xuất, xuất khẩu và tiêu thụ nội địa sản xuất càphê tỉnh Đắk Lắk

Bảng 4.1: Mức tiêu thụ cà phê bình quân đầu người hàng năm của một số nướchàng đầu trên thế giới và Việt Nam (2008 – 2012)

Bảng 4.2: Diện tích – năng suất – sản lượng cà phê Đắk Lắk đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 (Theo phương án 1)

Bảng 4.3: Diện tích – năng suất – sản lượng cà phê Đắk Lắk đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 (Theo phương án 2)

DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ

Sơ đồ1.1: Mô hình phát triển bền vững của Ngân hàng Thế giới

Sơ đồ 1.2: Nội dung phát triển cà phê bền vững

Sơ đồ 1.3: Những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển cà phê bền vững

Sơ đồ 1.4: Khung phân tích phát triển cà phê bền vững

Sơ đồ 3.1: Dòng sản phẩm trong chuỗi cung cà phê tại Đắk Lắk (% khối lượng)

Sơ đồ 3.2: Dòng giá trị trong chuỗi cung cà phê tại Đắk Lắk

Biểu đồ 3.1: Biến động giá trị sản xuất cà phê bình quân nhân khẩu của tỉnh Đắk Lắk

NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1. Mai Văn Xuân, Nguyễn Văn Hoá (2011), “Ảnh hưởng của các yếu tố đầu vào đến phát triển cà phê bền vững trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk”, Tạp chí Khoa học Đại học Huế, 68 (5), tr. 135-146.

2. Nguyễn Văn Hoá, Trần Đình Lý (2012), (2012), “Khả năng và xu hướng cạnh tranh của ngành Cà phê Việt Nam”,, Tạp chí Phát triển Kinh tế, 257 (3), tr. 40 – 44.

3. Nguyễn Văn Hoá, Mai Văn Xuân (2012), “Nghiên cứu khả năng cạnh tranh của cà phê tỉnh Đắk Lắk trong thị trường hội nhập”, Tạp chí Khoa học Đại học Huế, 72B (3) Tr. 121 – 132.

4. Nguyễn Văn Hoá (2012), Thực trạng và giải pháp phát triển cà phê trên địa bàn Huyện Krông Năng, tỉnh Đắk Lắk, Đề tài cấp nghiên cứu khoa học cấp cơ sở, trường Đại học Tây Nguyên, Đắk Lắk.

5. Nguyễn Văn Hoá (2013), Ảnh hưởng của một số yếu tố đầu vào đến hiệu quả kinh tế sản xuất cà phê trên địa bản tỉnh Đắk Lắk, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở, trường Đại học Tây Nguyên, Đắk Lắk. 186 TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt

1. Hoàng Thuý Bằng và cộng sự (2004), Nâng cao cạnh tranh của ngành cà phê robusta Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

2. Lê Bảo (2010), Phát triển nuôi tôm bền vững ở các tỉnh Duyên hải miềm Trung, luận án tiến sĩ kinh tế, Đại học Đà Nẵng.

3. Bill Mollison, Reny Mia Slay (1994), Đại cương về Nông nghiệp bền vững, Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội.

4. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (1990), Chu kì kinh tế và chu kì kinh doanh một số loại cây lâu năm, Theo tiêu chuẩn – định mức quy hoạch nông nghiệp, NXB. Nông nghiệp, Hà Nội.

5. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2006), Quyết định số 2635/QĐ-BNN CB, ngày 26/12/2006, về phê duyệt đề án thâm canh cây công nghiệp lâu năm đến 2010 (cây cà phê, cao su, điều, hồ tiêu, chè), Hà Nội.

6. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2007), Chuyên đề: Các giải pháp phát triển cà phê bền vững, Đắk Lắk.

7. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2008), Kỹ thuật sản xuất cà phê robusta bền vững, NXB Nông nghiệp, Hà Nội.

8. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2008), Quyết định số 3988/QĐ-BNN TT, ngày 26/8/2008 của Bộ trưởng Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn, về phê duyệt đề án nâng cao năng lực cạnh tranh của cà phê đến năm 2015 và định hướng năm 2020, Hà Nội

9. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2009), Hội nghị nâng cao chất lượng cà phê Việt Nam, Buôn Ma Thuột.

10. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2010), Quy hoạch phát triển ngành cà phê Việt Nam đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030, Hà Nội

11. Nguyễn Đăng Minh Chánh (2004), Xác định lượng nước tưới thích hợp cho một số dòng vô tính cà phê vối trồng trên đất đỏ bazan tại Dak Lak, Viện 187 KHKT Nông lâm nghiệp Tây nguyên, Đắk Lắk.

12. Trần Quỳnh Chi (2007), Kinh nghiệm phát triển ngành cà phê ở Brazin, Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp-Nông thôn.

13. Trần Quỳnh Chi và cộng sự (2005), Báo cáo nghiên cứu: Đánh giá tác động của thực tiễn sử dụng đầu vào cho sản xuất cà phê tỉnh Đắk Lắk, Trung tâm Tư vấn Chính sách Nông nghiệp.

14. Trần Quỳnh Chi và cộng sự (2006), Nghiên cứu tiêu thụ cà phê trong nước tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp Nông thôn.

15. Nguyễn Thế Chinh (2003), Giáo trình Kinh tế và quản lý môi trường, NXB Thống kê, Hà Nội.

16. Công ty Simeco Đắk Lắk (2010), Hướng dẫn trồng, chăm sóc và chế biến cà phê vối theo hướng bền vững, Đắk Lắk.

17. Cục Thống kê tỉnh Đắk Lắk (2005), Niên giám thống kê 2004, Đắk Lắk.

18. Cục Thống kê tỉnh Đắk Lắk (2007), Niên giám thống kê 2006, Đắk Lắk.

19. Cục Thống kê tỉnh Đắk Lắk (2010), Tình hình Kinh tế-Xã hội tỉnh Đắk Lắk năm 2010, Đắk Lắk.

20. Cục Thống kê tỉnh Đắk Lắk (2012), Niên giám thống kê 2011, Đắk Lắk.

21. Đoàn Văn Điếm (1994), Xây dựng hệ thống canh tác thích hợp đối với điều kiện sinh thái vùng đất bạc màu huyện Sóc Sơn, Hà Nội, Luận án Phó tiến sĩ Khoa học Nông nghiệp, Trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội.

22. Phạm Vân Đình, Đỗ Kim Chung (1997), Kinh tế nông nghiệp, Nhà xuất bản nông nghiệp, Hà Nội.

23. Hoàng Thị Hoa (2008), Nghiên cứu phát triển cà phê nhân ở huyện Krông Búk tỉnh Đắk Lắk, Luận văn thạc sĩ Kinh tế Nông nghiệp, trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội.

24. Trương Hồng (2011), Nghiên cứu các giải pháp sản xuất cà phê nguyên liệu chất lượng cao ở vùng Tây Nguyên, Báo cáo đề tài tổng hợp, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên.

25. Trần Ngọc Lân chủ biên (1999), Phát triển bền vững vùng đệm khu bảo tồn thiên 188 nhiên và vườn quốc gia, Chương trình nghiên cứu Việt Nam-Hà Lan, Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội.

26. Liên Hiệp Quốc (1992), Hiệp ước Liên Hiệp Quốc, Rio de Janeiro.

27. Nguyễn Võ Linh (2006), Kỹ thuật phát triển cà phê chè đạt hiệu quả cao, Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội.

28. Nguyễn Đình Long, Nguyễn Tiến Mạnh và các cộng sự (1999), Phát huy lợi thế, nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam, Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội.

29. Malcom Gillis (1983), Kinh tế phát triển, Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, Hà Nội.

30. Nguyễn Văn Mấn, Trịnh Văn Thịnh (2002), Nông nghiệp bền vững cơ sở và ứng dụng, Nhà xuất bản Thanh Hoá, Thanh Hoá.

31. Tôn Nữ Tuấn Nam (1999), Nghiên cứu tác dụng của lưu huỳnh đến sinh trưởng phát triển và năng suất cà phê vối ở Tây Nguyên, Luận án Tiến sĩ Nông nghiệp, Đại học Nông Lâm, TP. Hồ Chí Minh.

32. Tôn Nữ Tuấn Nam, Trương Hồng (1999), Đất và phân bón cho cà phê, trong Cây cà phê Việt Nam, Nhà xuất bản Nông Nghiệp, Hà Nội.

33. Đỗ Thị Nga (2012), Nghiên cứu lợi thế cạnh tranh sản phẩm cà phê nhân của các tổ chức kinh tế tại tỉnh Đắk Lắk, luận án tiến sĩ kinh tế, trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội.

34. Nguyễn Sĩ Nghị (1982), Cây cà phê Việt Nam, NXB Nông Nghiệp, Hà Nội.

35. Đoàn Hữu Nhạn (chủ biên) Và cộng sự (1999), Cây cà phê Việt Nam, NXB Nông Nghiệp, Hà Nội.

36. Đoàn Triệu Nhạn (2005), Ngành cà phê qua 5 năm khủng hoảng và phương hướng cho thời gian tới, Hội thảo phát triển thương hiệu “Cà phê Buôn Ma Thuột”, Buôn Ma Thuột.

37. Thái Phiên, Nguyễn Tử Siêm (1998), Canh tác bền vững trên đất dốc ở Việt Nam, Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội.

38. Trần An Phong (2005), Sử dụng tài nguyên đất và nước hợp lý làm cơ sở cho 189 phát triển bền vững cây cà phê ở Đắk Lắk, Hội thảo phát triển thương hiệu cà phê Buôn Ma Thuột.

39. Nguyễn Văn Quý, Nguyễn Thị Lan, Trịnh Xuân Ngọ (2001), Nghiên cứu hiện trạng hệ thống canh tác trên đất dốc của đồng bào dân tộc tỉnh Đắk Lắk, Tạp chí Nông thôn miền núi, Những nghiên cứu hướng tới phát triển lâu bền, Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội.

40. Rosemary Morrow (1994), Hướng dẫn sử dụng đất đai theo nông nghiệp bền vững, Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nôi.

41. Nguyễn Thọ Sơn (2010), Giải pháp phát triển bền vững cây cà phê huyện CưM’gar, tỉnh Đắk Lắk, Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh trường Đại học Kinh tế Quốc dân.

42. Phan Quốc Sủng (1998), Phát triển cây công nghiệp lâu năm, cây cà phê, làm cơ sở cho phát triển nông nghiệp bền vững ở Đắk Lắk, Báo cáo chuyên đề khoa học, Sở Khoa học Công nghệ môi trường-Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây nguyên.

43. Nguyễn Văn Thường, Trịnh Xuân Hồng (2001), Chuyển đổi phương thức canh tác và thu nhập của người Êđê ở Buôn Tăng Jú vùng Buôn Ma Thuột, Nông thôn miền núi, Những nghiên cứu hướng tới phát triển lâu bền, Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội.

44. Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 4193: 2001 (2003), Cà phê nhân-Yêu cầu kỹ thuật, Hà Nội.

45. Tỉnh uỷ Đắk Lắk (2008), Nghị quyết số 08-NQ/TU của Tỉnh uỷ Đắk Lắk, ngày

05/05/2008 về PTCPBV trong thời gian tới, Đắk Lắk.

46. Phạm Ngọc Toản (2008), Ảnh hưởng các yếu tố đầu vào đến hiệu quả kinh tế cây cà phê tỉnh Đắk Nông, Luận văn thạc sĩ Kinh tế Phát triển, trường Đại học Kinh tế TP. HCM.

47. Hồ Công Trực, Phạm Quang Hà, Phạm Tiến Hoàng (2005), Xác định lượng phân bón thích hợp cho cà phê vối kinh doanh trên đất bazan ở Tây Nguyên qua phương pháp nghiên cứu cân bằng dinh dưỡng, Kết quả nghiên cứu khoa học, quyển 4, Viện Nông hóa thổ nhưỡng. 190

48. Trung tâm nghiên cứu khoa học nông vận trung ương (2006), Thị trường cà phê, Hội Nông dân Việt Nam.

49. Nguyễn Tư (2004), Nông nghiệp Việt Nam trong phát triển bền vững, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

50. Đào Thế Tuấn (1999), Sự phát triển nông nghiệp miền núi phía Bắc, Bài giảng: Nâng cao nhận thức và tiếp cận xã hội học trong nghiên cứu phát triển miền núi, trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội.

51. Uỷ Ban Nhân dân tỉnh Đắk Lắk, Quyết định số 18/2010/QĐ-UBND, ngày

30/6/2010 của Uỷ ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk, về ban hành “Quy chế quản lý, sử dụng chỉ dẫn địa lý cà phê Buôn Ma Thuột đối với sản phẩm cà phê nhân Robusta, Đắk Lắk.

52. Uỷ Ban Nhân Dân tỉnh Đắk Lắk, Quyết định số 41/2008/QĐ-UBND, ngày

17/11/2008 của Uỷ ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk, kèm theo Đề án Phát triển cà phê bền vững đến năm 2015 và định hướng đến năm 2020, Đắk Lắk.

53. Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm Nghiệp Tây Nguyên (2006), Nghiên cứu các giải pháp khoa học công nghệ và kinh tế xã hội để nâng cao chất lượng, hiệu quả bền vững cho một số cây công nghiệp lâu năm ở Tây Nguyên, Đắk Lắk.

54. Viện khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (2009), Kết quả nghiên cứu và chuyển giao khoa học công nghệ trong trồng trọt để nâng cao chất lượng cà phê, Hội nghị nâng cao chất lượng cà phê Việt Nam, Buôn Ma Thuột.

55. Ngô Doãn Vịnh (2005), Bàn về phát triển kinh tế (nghiên cứu con đường dẫn đến giàu sang), Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Tiếng Anh

56. Blackman, Allen and Jorge Rivera (2010), The Evidence Base for Environmental and Socioeconomic Impacts of “Sustainable” Certification, Resources for the Future: Washington DC.

57. Bruc Herrick and Charks P. Kindleberger (1988), Economic development, Fourth Edition, McGraw-Hill International Edition. 191

58. Brundland Report (1987), Our Common Future: World Commision on Environment and Development, Oxford Universiti vi Press. Oxford

59. Cashin, P., Liang, H. & McDermott, C. J (1999), How persistent are shocks to world commoditi vi prices? Working Paper WP/99/80, IMF: Washington, D. C.

60. Central Coffee Research Institute (2003), Coffee guide, Publish by R. Naidu, Director of Research Coffee Board N01, Ambedkar Veeghi Bangalore-560 001. Karnataka, India, Revised Seventh Edition,.

61. Central Coffee Research Institute, Coffee Research Station (2000), Package of practices for organic coffee, Karmakata, India.

62. Daniele Giovannucci (July 2001), Sustainable Coffee Survey of the North American Specialti vi Coffee Industry, The World Bank

63. Dankers, Cora and Pascal Liu (2003), Environmental and Social Standards, Certification and Labelling for Cash Crops, Commodities and Trade Technical Paper 2. Food and Agriculture Organization of the United Nations: Rome.

64. Dave A. D’HAEZE (2004), Water management and land use planing in the Central Highlands of Vietnam-The case of Coffea canephora in Daklak province, Doctoraatsproefschrift Nr. 601 ann de Faculteit, Wetenschappens van de K. U. Leuven.

65. FAO (1989), Sustainable Agricultural Production, Implications of International Agricultural Research, FAO Research and Technology, FAO, Rome.

66. FAO (1990), World Food Dry, FAO, Rome.

67. Giovannucci, Daniele & F. J. Koekoek (2003), The State of Sustainable Coffee: A Study of Twelve Major Markets, International Coffee Organization, London; International Institute of Sustainable Development, Winnipeg; United Nations Conference on Trade and D

68. Giovannucci, Daniele (2001), Sustainable Coffee Survey of the North American Coffee Industry, Jointly published by The Commission for Environmental Cooperation French and Spanish and The Specialti vi Coffee Association 192 of America English

69. Giovannucci, Daniele (2010), Presentation at the ICO 2010 World Coffee Conference.

70. Giovannucci, Daniele, Jason Potts, et al (2008), Seeking Sustainabiliti vi: COSA Preliminary Analysis of Sustainabiliti vi Initiatives in the Coffee Sector International Institute of Sustainable Development: Winnipeg, Manitoba.

71. Giovannucci, Daniele, Peter Brandriss, Esteban Brenes, Ina Marlene Ruthenberg, and Paola Agostini (1999), Engaging Civil Societi vi to Create Sustainable Agricultural Systems: Environmentally-Friendly Coffee in El Salvador and Mexico, In Thinking Out Loud (Latin America and the Caribbean Civil Society Team) The World Bank: Washington, D. C.

72. Hallam, David (2003), Falling Commoditi vi Prices And Industry Responses: Some Lessons From the International Coffee Crisis, In Commoditi vi Market Review 2003-2004. FAO: Rome.

73. ICO document WP-Board No. 970/05 Rev. 1

74. Kilian, B., Jones, C. & Pratt, L., (2006), Is sustainable agriculture a viable strategy to improve farm income in Central America? A case study on coffee, Journal of Business Research, 59, pp. 322-330.

75. Lewin, B., Giovannucci, D., Varangis, P (2004), Coffee Markets: New Paradigms in Global Supply and Demand, World Bank: Washington DC.

76. Maureen B. Fant (1990), Alternative agriculture (by National Research Council of United States), CERES, The FAO Review, 125 (vol 22 No 1, Sep-Oct).

77. Morriset, Jacques (1998), Unfair trade? The increasing gap between world and domestic prices in commoditi vi markets during the past 25 years, World Bank Economic Review, vol 12 (1998), pp. 503-526. The World Bank: Washington, D. C.

78. Rambo. A. T., Donavan. D., Fox.., Cúc. LT., Viên. T. Đ., (1997), Development trends in Vietnam’s Northern mountain Regions (vol1), National Political 193 Publishing House, Hanoi.

79. Rice, Paul and Jennifer McLean (1999), Sustainable Coffee at the Crossroads, The Consumer’s Choice Council: Washington DC.

80. Rice, Robert (1996), Coffee modernization and ecological changes in northern Latin America, Tea and Coffee Trade Journal, September 104-113.

81. Rice, Robert., Perfecto, I., Greenberg, R. And Van der Voort, M (1996), Shade coffee: A disappearing refuge for biodiversiti vi, Bioscience, 46 (8) 598-608.

82. Starbucks Corporation (2009), Fiscal 2009 Annual Report.

83. Tiem. H. T, Minh. T. D (2001), Present Status of Coffee Industry in Vietnam and Oppotunitieis for Specialyti vi/Organic coffee Production, in: The first Asian Regional Round-table on Sustainable, Organic and Specialy Coffee Production, Processing and Marketing,

84. Tri. N. H (1998), Rationnal utilisation of land and water resource become necessiti vi as an intergration component for sustainabiliti vi agricultural developmmentand environmental protection strategy of Dak Lak province, International workshop on land evaluatio

85. Tropical Commodity Coalition (2009), Coffee Barometer 2009. Internet

DOWNLOAD LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ: PHÁT TRIỂN CÀ PHÊ BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK